Będą kolejne zmiany w programie „Czyste Powietrze”. Oto propozycje NFOŚiGW

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej planuje kolejną reformę programu „Czyste Powietrze”. W ostatnim czasie zakończyły się konsultacje dotyczące proponowanych zmian.

Program „Czyste Powietrze” miał być kołem zamachowym dla fali termomodernizacji w Polsce. Jednak od dwóch lat liczba remontów realizowanych w jego ramach regularnie spada. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, który zarządza programem, planuje kolejną reformę zasad.

Zmiany w warunkach przystąpienia do programu „Czyste Powietrze”

W ostatnim czasie zakończyły się konsultacje dotyczące kolejnych zmian, które miałyby uprościć procedury, zwiększyć bezpieczeństwo beneficjentów oraz poprawić jakość realizowanych inwestycji, a przede ożywić rynek termomodernizacji. Oto najważniejsze zmiany zaproponowane przez NFOŚiGW.

Odstępstwo od wymogu posiadania nieruchomości przez min. 3 lata

Jedną z proponowanych zmian jest wprowadzenie dodatkowego odstępstwa od obowiązującego obecnie wymogu posiadania nieruchomości przez co najmniej trzy lata. W wyjątkowych przypadkach z programu będą mogły skorzystać osoby będące właścicielami lub współwłaścicielami budynku jednorodzinnego lub lokalu w takim budynku od co najmniej jednego roku. Warunkiem będzie posiadanie co najmniej 50 proc. udziałów w nieruchomości, nabytych np. poprzez zakup lub darowiznę od dzieci czy wnuków. Zmiana ta planowana jest na II kwartał 2026 r.

Równocześnie planowane jest wprowadzenie ogólnego wymogu posiadania przez wnioskodawcę minimum 50 proc. udziałów w budynku lub lokalu mieszkalnym. Nowy warunek miałby obowiązywać dla wszystkich poziomów dofinansowania i zostać wprowadzony w IV kwartale 2026 r.

Nowy rodzaj przedsięwzięcia dla budynków o średnim zapotrzebowaniu na energię

Kolejną zmianą jest wprowadzenie dodatkowego rodzaju przedsięwzięcia dla budynków, których zapotrzebowanie na energię użytkową do ogrzewania wynosi od 80 do 140 kWh/m²rok. W takich przypadkach możliwa będzie wymiana źródła ciepła połączona z ograniczonym zakresem termomodernizacji, zgodnym z audytem energetycznym. Warunkiem będzie zmniejszenie zapotrzebowania na energię pierwotną o co najmniej 30 proc.
Rozwiązanie to ma umożliwić realizację inwestycji także w budynkach, które nie wymagają bardzo szerokiej termomodernizacji, ale nadal potrzebują poprawy efektywności energetycznej.

Bon na audyt energetyczny

NFOŚiGW planuje również wprowadzenie bonu na audyt. Instrument ten ma umożliwić wykonanie audytu energetycznego przed złożeniem wniosku o dofinansowanie, bez konieczności ponoszenia kosztów przez mieszkańca.

Audyt byłby finansowany przez gminy pełniące rolę operatorów programu, a proponowana stawka wynosi około 1200 zł netto plus VAT. Rozwiązanie skierowane jest przede wszystkim do osób kwalifikujących się do najwyższego poziomu dofinansowania. Wprowadzenie bonu planowane jest na II kwartał 2026 r.

Celem zmiany jest ograniczenie sytuacji, w których potencjalni beneficjenci rezygnują z udziału w programie z powodu konieczności sfinansowania audytu z własnych środków.

Uproszczenie procedur i rozliczeń

Planowane zmiany obejmują również uproszczenie procesu składania wniosków oraz rozliczania inwestycji. Wśród najważniejszych propozycji znajdują się:

• możliwość wypełniania roboczych formularzy w Generatorze Wniosków o Dofinansowanie przez wnioskodawców lub ich pełnomocników;
• wydłużenie czasu na rozliczenie zaliczki z 120 do 180 dni;
• ujednolicenie wytycznych i zasad rozpatrywania wniosków przez wszystkie wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej.

Zmiany te mają przyspieszyć proces obsługi wniosków oraz zwiększyć przejrzystość procedur dla beneficjentów.

Zabezpieczenie prefinansowania

W przypadku projektów realizowanych z prefinansowaniem planowane jest wprowadzenie dodatkowych zabezpieczeń finansowych. Wykonawcy realizujący inwestycje finansowane zaliczkowo mieliby podpisywać z funduszem ochrony środowiska umowę poręczenia zapłaty, zabezpieczoną wekslem in blanco. Rozwiązanie to ma chronić beneficjentów oraz instytucje finansujące w przypadku niewłaściwej realizacji inwestycji lub konieczności zwrotu dotacji.

Lista sprawdzonych wykonawców

Nowością ma być również lista wykonawców programu „Czyste Powietrze”, która pomoże beneficjentom w wyborze rzetelnych firm. Znajdą się na niej przedsiębiorstwa spełniające określone kryteria formalne, mające odpowiednie kwalifikacje i doświadczenie. Lista obejmie m.in. wykonawców zajmujących się wymianą źródeł ciepła, dociepleniem budynków, wykonywaniem audytów energetycznych oraz – co dla nas najistotniejsze – montażem stolarki okiennej i drzwiowej.

Korzystanie z niej będzie dobrowolne – beneficjent nadal będzie mógł wybrać wykonawcę spoza listy.

Zmiany dotyczące urządzeń grzewczych

Planowane jest także podniesienie wymogów dla urządzeń znajdujących się na liście Zielonych Urządzeń i Materiałów. Wśród proponowanych zmian znajduje się m.in. wymóg, aby pompy ciepła i kotły na biomasę były produkowane na terenie Unii Europejskiej oraz spełniały bardziej restrykcyjne normy środowiskowe i techniczne.

Dodatkowo planuje się wprowadzenie wyższych dotacji na urządzenia o lepszych parametrach środowiskowych, np. pompy ciepła o wyższej efektywności energetycznej czy kotły na pellet o niższej emisji cząstek stałych. Jednocześnie przewidziano stopniowe wycofanie wsparcia dla ogrzewania elektrycznego (innego niż pompy ciepła). Po okresie przejściowym, od 2027 r., takie instalacje nie będą już kwalifikowały się do dofinansowania.

Szkolenia i doprecyzowanie przepisów

Zmiany obejmują również działania szkoleniowe dla gmin, audytorów energetycznych oraz innych podmiotów zaangażowanych we wdrażanie programu. Planowane jest także doprecyzowanie niektórych zapisów programu, m.in. dotyczących kotłów hybrydowych czy zasad potwierdzania odłączenia od przewodów kominowych.

Proponowane zmiany w programie „Czyste Powietrze” mają zwiększyć jego dostępność, uprościć procedury oraz poprawić jakość realizowanych inwestycji. Jeżeli rozwiązania zostałyby wdrożone zgodnie z planem, część zmian zaczęłaby obowiązywać jeszcze w tym roku.