Malowanie proszkowe (powlekanie, lakierowanie proszkowe) jest dziś dominującą metodą wykonywania trwałych, estetycznych powłok na metalowych elementach fasadowych czy profilach. Łączy wysoką odporność eksploatacyjną, dużą swobodę wzorniczą i relatywnie korzystny profil środowiskowy (brak rozpuszczalników, możliwość odzysku nadmiaru proszku).
W segmencie rozwiązań do wykańczania fasad można wyróżnić dwa kierunki rozwoju. Z jednej strony architekci oczekują personalizacji (kolor, połysk, faktura, efekt materiału) oraz stabilności powłoki przez lata, nawet w agresywnym środowisku (wysokie oddziaływanie promieniowania UV czy w strefach nadmorskich). Z drugiej zaś inwestorzy i generalni wykonawcy coraz częściej pytają o ślad węglowy, powtarzalność, deklaracje środowiskowe i certyfikaty jakości. Malowanie proszkowe dobrze odpowiada na oba kierunki: jest technologią bezrozpuszczalnikową (minimalne VOC), pozwala efektywnie odzyskiwać nadmiar proszku i buduje przewidywalną jakość w ramach uznanych systemów oceny (np. Qualicoat/GSB/Qualisteelcoat, a w USA – AAMA/FGIA), a jednocześnie stale rozwija się paleta możliwych do uzyskania efektów dekoracyjnych.
Lakierowanie proszkowe
Jest to ostatni etap wykańczania powierzchni i jeden z najpopularniejszy sposobów barwienia oraz zabezpieczania metalowych elementów fasadowych. Polega na naniesieniu na odpowiednio przygotowaną powierzchnię naelektryzowanych cząstek farby proszkowej (na bazie żywic poliestrowych, poliuretanowych lub hybrydowych) metodą natrysku elektrostatycznego, a następnie wygrzaniu ich w piecu w temp. ok. 180-200°C, co powoduje stopienie proszku i utworzenie ciągłej powłoki. Warstwa ta trwale przylega do metalu i zapewnia ochronę antykorozyjną oraz dekoracyjne wykończenie. Przy czym sam proszek nie zapewni wymaganych właściwości. Kluczowy jest każdy z etapów – zaczynając od odpowiedniego przygotowania powierzchni, przez aplikację i utwardzenie, po kontrolę jakości. Właśnie dlatego obróbka wstępna coraz częściej opiera się na systemach bezchromowych, które w wielu zakładach stały się alternatywą, a rynek oferuje nie tylko chemię procesową, lecz także wsparcie we wdrażaniu i stabilizacji parametrów. Przykładowo Chemli wskazuje w swojej ofercie rozwiązania do przygotowania aluminium pod malowanie proszkowe, w tym pasywacje bezchromowe. Ma to bezpośrednie znaczenie w projektach fasadowych, ponieważ trwałość i stabilność powłoki – szczególnie na krawędziach i w miejscach obróbki mechanicznej – w dużej mierze zależy od jakości mycia, trawienia i warstwy konwersyjnej, co znajduje odzwierciedlenie w wymaganiach systemów jakości typu Qualicoat.
Zaletą lakierowania proszkowego jest możliwość nakładania grubszych powłok w jednym procesie ochronnych niż w anodowaniu oraz malowania elementów o skomplikowanych kształtach (proszek dociera elektrostatycznie w trudno dostępne miejsca). Inne korzyści to wysoka odporność eksploatacyjna (nawet w strefach nadmorskich), odporność na wiele chemikaliów, kredowanie, uszkodzenia mechaniczne, promieniowanie UV i temperaturę do 100°C. W segmencie powłok o najwyższej trwałości barwy warto przywołać PPG Coraflon Platinum – proszkową powłokę fluoropolimerową (FEVE) do zastosowań architektonicznych na aluminium i elementach fasadowych, deklarowaną jako zgodną z wymaganiami FGIA/AAMA 2605. Producent, powołując się na badania Atlas Material Testing Solutions, podaje, że po 5 latach ekspozycji powłoka wykazała ok. 6-procentową utratę koloru, co ma znaczenie dla elewacji narażonych na intensywne działanie promieni UV. Dodatkowo wskazywana jest wysoka odporność korozyjna (m.in. 4000 h cyklicznych testów) oraz szerokie możliwości estetyczne, w tym wykończenia anodowane i kolekcje inspirowane fakturami mineralnymi.
Z korzyścią dla środowiska
Lakierowanie proszkowe uchodzi za rozwiązanie bardziej przyjazne środowisku. Wynika to z faktu, że proszki nie zawierają rozpuszczalników, które – jak w przypadku lakierów mokrych – musiałyby odparować z powłoki. Dzięki temu proces nie generuje emisji lotnych związków organicznych do atmosfery. Dodatkową zaletą jest możliwość odzysku niewykorzystanego proszku powstającego podczas aplikacji i jego ponownego zagospodarowania. Dla lakierni to konkretna korzyść operacyjna – mniej odpadów oznacza realne oszczędności materiałowe.
Certyfikatem potwierdzającym jakość powłok jest Qualicoat przyznawany przez niezależnych inspektorów oraz akredytowane laboratoria badawcze, który gwarantuje, że powłoka zapewnia trwałą ochronę antykorozyjną i stabilne parametry użytkowe. Choć w branży często wymienia się dwa systemy – Qualicoat i GSB (jego niemiecki odpowiednik) – w Polsce zdecydowanie częściej funkcjonuje właśnie ten pierwszy. Co istotne, wraz z certyfikacją określana jest klasa odporności powłoki na warunki atmosferyczne. W naszej strefie klimatycznej za praktyczne minimum przyjmuje się klasę 1., a dla rozwiązań supertrwałych (superdurable) stosuje się klasę 2., dającą wyższą trwałość i lepsze utrzymanie koloru. Certyfikat może być dodatkowo rozszerzony o standard Seaside przeznaczony dla wyrobów pracujących w środowiskach o podwyższonej korozyjności, np. w strefie nadmorskiej lub na terenach przemysłowych. Na certyfikację składa się nie tylko ocena samej powłoki na gotowym wyrobie (m.in. wygląd, połysk, grubość, przyczepność, twardość), ale też wymagania dotyczące całego procesu: przygotowania powierzchni, warunków aplikacji i utwardzania oraz wyposażenia i kontroli w lakierni. Warto przy tym pamiętać, że wygląd i połysk to dwie różne cechy, a dobór poziomu połysku w dużym stopniu współdecyduje o finalnym odbiorze wizualnym powierzchni, dlatego w systemach certyfikowanych przykłada się do tych parametrów szczególną wagę.
Dobrym przykładem powłoki fasadowej „superdurable” jest IGP-HWFsuperior 57 – seria zaprojektowana z myślą o stabilności koloru i połysku, co potwierdziła m.in. 5-letnia ekspozycja na Florydzie. IGP wskazuje zgodność z wymaganiami GSB Florida 5, Qualicoat Class 2 oraz AAMA 2604, a jednocześnie podkreśla podwyższoną odporność na zarysowania i odpryski, co ma znaczenie podczas montażu i późniejszego utrzymania elewacji. W tych dekoracyjnych odmianach tej serii stosowana jest technologia IGP-Effectives, która ma poprawiać powtarzalność wizualną i umożliwiać bardzo wysoki odzysk proszku (nawet do 97 proc.). Seria jest też opisywana jako wolna od PFAS i formaldehydu, z energooszczędnym utwardzaniem od ok. 170°C oraz dodatkowymi właściwościami ułatwiającymi czyszczenie (Easy2Clean).
Efekty dekoracyjne
Lakierowanie proszkowe daje projektantom bardzo szeroką swobodę kolorystyczną i wykończeniową, co w praktyce przekłada się na setki możliwych wariantów wykończenia fasady. Najczęściej punktem wyjścia są barwy z systemów RAL i RAL Design, a także NCS, Pantone, BS czy Munsell, które można dodatkowo różnicować stopniem połysku od głębokiego matu, przez półmat, po wysoki połysk. Coraz większe znaczenie mają przy tym farby umożliwiające uzyskanie wykończeń strukturalnych i metalicznych. Powłoki perłowe, drobnoziarniste, młotkowe czy „antyczne” dzięki odpowiednio dobranej strukturze i pigmentom zmieniają sposób odbijania światła, przez co powierzchnia zyskuje wrażenie głębi i wygląd imitujący różne materiały. Dodatkową zaletą takich wykończeń jest to, że potrafią optycznie maskować drobne ślady eksploatacji.
Na rynku dostępne są również farby proszkowe termorefleksyjne, które ograniczają nagrzewanie się elementów, a także produkty umożliwiające uzyskanie delikatnej struktury czy specjalnych wykończeni, np. metaliczne, perłowe, młotkowe. Dzięki temu producenci mogą łatwo dopasować kolorystykę elementów fasadowych do wymagań projektu architektonicznego czy preferencji klienta.
W segmencie premium coraz częściej mówi się o metalikach z wrażeniem głębi, określanych jako efekty 3D. Przykładem może być rozwiązanie TIGER Drylac 3D Metallics. To linia farb proszkowych na bazie trwałego poliestru (Seria 68), zaprojektowana tak, aby w systemie jednowarstwowym uzyskać metaliczny efekt o wyraźnej „głębi” i wysokiej jednorodności – widoczny pod różnymi kątami, podobnie jak w lakierach mokrych. Powłoki są przeznaczone do wymagających zastosowań elewacyjnych, aplikuje się je na standardowej linii proszkowej bez zmian w procesie, a ich trwałość potwierdzają wymagania GSB International Florida 3 i/lub Qualicoat Class 2. Są dostępne są w różnych stopniach połysku oraz jako gładkie i drobnostrukturalne.
Kolejnym widocznym trendem jest imitacja różnych materiałów. Przykładowo AkzoNobel rozwija linię Interpon, obejmującą kilka rozwiązań, które pozwalają uzyskać wygląd i fakturę naturalnych surowców na aluminium (i wybranych podłożach stalowych), bez typowych ograniczeń realnego materiału. Są to m.in. Stone Effect – powłoki naśladujące m.in. beton i kamień czy Interpon D Natural Metals, paleta inspirowana m.in. miedzią, mosiądzem, stalą, niklem, srebrem czy żelazem.
Powłoki specjalne
Farbę proszkową coraz częściej dobiera się nie tylko pod kolor i trwałość, lecz także pod konkretne funkcje użytkowe. W obiektach publicznych rośnie znaczenie powłok antybakteryjnych, natomiast w projektach o wysokich wymaganiach utrzymania czystości coraz częściej stosuje się systemy łatwoczyszczące i antygraffiti, a także rozwiązania samoczyszczące o właściwościach hydrofobowych, na których zabrudzenia słabiej się osadzają. Coraz częściej dyskutuje się również o powłokach termorefleksyjnych, które ograniczają nagrzewanie elementów elewacji w pełnym słońcu, a w zastosowaniach przemysłowych rozwijane są powłoki antystatyczne i ESD. Równolegle branża inwestuje w farby bio-based i recyklingowe oraz technologie UV, które dodatkowo wzmacniają prośrodowiskowy kierunek rozwoju, a w segmentach specjalistycznych pojawiają się także powłoki o zastosowaniach wojskowych, projektowane do maskowania w podczerwieni, odbijania fal i ograniczania sygnatury radarowej.
Nowoczesne utwardzanie proszków
Dekarbonizacja i koszty energii sprawiły, że producenci proszków intensywnie pracują nad obniżaniem temperatury utwardzania i poszerzaniem okna procesowego. Coraz częściej spotyka się farby niskotemperaturowe, które mogą pracować w zakresie 140-160°C, co zmniejsza zużycie energii i ogranicza ryzyko odkształceń. Teknos rozwija w tym obszarze linię Infralit low temperature curing. W segmencie krajowym podobny kierunek widać w ofercie Farby KABE, w rozwiązaniu Polyflex PES-165 (NT). Utwardza się ono od 160 st. C, dając możliwość uzyskania znacznych oszczędności na kosztach wygrzewania lub/i zwiększenia możliwości produkcyjnych.
Grzegorz Pogroszewski, TIGER
Technologia farb proszkowych rozwija się w kierunku większej elastyczności procesów, zrównoważonej produkcji oraz nowych możliwości dekoracyjnych. Na znaczeniu zyskują rozwiązania, które pozwalają obniżyć temperaturę i skrócić czas wygrzewania, co zmniejsza zużycie energii i ślad węglowy. Coraz większym zainteresowaniem cieszą się serie o podwyższonej odporności na UV oraz wykończenia drobnostrukturalne i głęboki mat. Popularne są także kolory anodopodobne oraz inspirowane naturą – złoto, srebro, miedź czy perła. Trendy te łączą estetykę z trwałością i wysoką jakością powłok. Aby ułatwić naszym klientom wybór, co roku przygotowujemy „TIGER Trend Book”, gdzie prezentujemy nasze sugestie kolorystyczne na nadchodzący rok.