W dyskusjach o stolarce okiennej najwięcej czasu poświęcamy profilom, szybom i współczynnikom przenikania ciepła. Jednak „serce” okna, które decyduje o codziennym komforcie użytkowania, pozostaje niewidoczne. W praktyce to właśnie systemy okuć okiennych decydują o tym, jak okno pracuje na co dzień. Warto więc wiedzieć, czego od niech wymagać i czym różnią się dostępne rozwiązania.
Powiedzmy to wprost – bez dobrego systemu okuć okiennych nawet najdroższe okno może odmówić posłuszeństwa już po kilku latach. Okucie to zespół współpracujących ze sobą elementów: zawiasów, zasuwnic, rozwórek, zaczepów i rolek ryglujących. Odpowiadają one za płynne otwieranie, uchylanie, ryglowanie i dociskanie skrzydła do ramy, zapewniając szczelność, a także chroniąc przed wyważeniem. Utrzymują skrzydło w prawidłowej pozycji i zapobiegają jego opadaniu. Jak podkreśla Grzegorz Bułat, Area Sales Manager Süd Poland z MACO, systemy okuć okiennych mają ogromny wpływ na niemal każdy parametr oraz właściwości okien: – Okucia są projektowane tak, aby użytkownik nie musiał się nimi zajmować. Okno samo „dociąga się” we właściwy sposób, nie opada, nie haczy i nie wymaga stałej regulacji.
Systemy okuć okiennych a płynność działania
To pierwszy test każdego okna rozwierno-uchylnego. Wystarczy odwiedzić salon sprzedaży i otworzyć kilka okien, by błyskawiczne poczuć różnicę między systemami okuć. Jedne zamykają się lekko i miękko, inne wymagają większego ruchu nadgarstka. Producenci stosują różne konstrukcje rolek ryglujących, przegubów i przekładki klamki, a nawet drobne różnice stają się odczuwalne podczas codziennego użytkowania, dlatego warto sprawdzić je osobiście.
Przykładowo w ofercie G-U do okien rozwierno-uchylnych znajdziemy systemy okuć okiennych, takich jak GU Uni-Jet i Euro-Jet. Kluczowe elementy to rozwórki, które utrzymują skrzydło w pozycji uchylonej oraz zawiasy i rygle, które zapewniają bezpieczne zamykanie i działanie okna. Okucia Siegienia do okien rozwierno-uchylnych dostępne są pod marką Titan. Wyróżniają się elementem ryglującym w postaci grzybka obrotowego z samoczynną regulacją wysokości. – To rozwiązanie doskonale radzi sobie w szerokim zakresie tolerancji. Po stronie ramy współpracującym elementem są specjalnie wyprofilowane zaczepy idealnie dopasowane do kształtu grzybka obrotowego. Takie połączenie sprawia, że okna są zawsze bezpiecznie zaryglowane i pracują lekko oraz płynnie, nawet po wielu latach użytkowania – mówi Beata Fiedosichin, kierownik marketingu i redakcji technicznej Siegienia Group.
Podobne rozwiązanie znajdziemy u MACO i jak mówi Grzegorz Bułat – warto wybierać właśnie czopy grzybkowe z obrotowym korpusem, bo zapewnia on bardzo płynną obsługę okna klamką. – Dzięki temu zamiast tarcia metalu o metal mamy miękkie, walcowe obracanie się korpusu czopa po zaczepie – wyjaśnia. I dodaje, że najwyższym poziomem zaawansowania technicznego charakteryzuje się czop, który sam dopasowuje się do wrębu okucia, czyli dystansu między ramą a skrzydłem.
Lekkość nawet przy dużych przeszkleniach
Płynność działania nabiera jeszcze większego znaczenia, gdy wybieramy okna większe niż standardowe. Przykładowo system activPilot Select od Winkhausa to rozwiązanie zaprojektowane do dużych i ciężkich okien. Jego konstrukcja umożliwia stosowanie w skrzydłach o masie nawet 150 kg i powierzchni do 3 m². Okucia od Giesse, np. Giesse Europa czy Giesse CHIC, umożliwiają producentom wykonywaie skrzydeł o podwyższonej wadze 160 kg. MACO ma okucie, które po zastosowaniu dodatkowych akcesoriów charakteryzuje się nośnością nawet do 180 kg. Siegienia proponuje też wyposażyć okna w podnośnik skrzydła, który amortyzuje uderzenia i delikatnie unosi skrzydło podczas zamykania okna. Montuje się go w dolnej części okna po stronie klamki. Dzięki temu również szerokie skrzydła okienne z tendencją do opadania zamykają się lekko nawet po wielu latach użytkowania, zapewniając niezmiennie wysoki komfort obsługi oraz maksymalne bezpieczeństwo działania.
Podnośnik stanowi również dodatkowe podparcie po stronie klamki dla okna w pozycji uchyłu. W przypadku dużych i ciężkich skrzydeł okiennych, aby nie było potrzeby dociskania drugą ręką do ramy, okucie można wyposażyć w dodatkową rozwórkę, która jest wyposażona w amortyzator ze sprężyną połączony z ramą i profilem skrzydła, który stanowi mechaniczne wsparcie podczas zamykania okna z pozycji uchyłu. – Podczas uchylania okna sprężyna napina się, kumulując energię, która wraca w trakcie zamykania okna i znacząco ułatwia cały proces. Głównym zadaniem mechanizmu jest ułatwienie zamykania, ale jego zalety widać już przy uchylaniu. Skrzydło nie opada gwałtownie, tylko miękko hamuje przed osiągnięciem pozycji końcowej – mówi Beata Fiedosichin.
Systemy okuć okiennych: szczelność i regulacja
Choć szczelność okna kojarzy się głównie z uszczelkami i pakietem szybowym, kluczowe znaczenie mają punkty docisku, czyli miejsca, w których okucie dociąga skrzydło do ramy. W większości nowoczesnych systemów okuć okiennych można regulować siłę docisku, dostosowując okno do zimy lub lata. To rozwiązanie chroni przed przewiewami, nadmiernym parowaniem szyb oraz spadkiem izolacyjności akustycznej. Dlatego warto zwrócić uwagę na systemy, które umożliwiają prostą i precyzyjną regulację, zarówno w nowych oknach, jak i w trakcie eksploatacji. Producenci stale udoskonalają je, by oferować okucia o jeszcze bardziej intuicyjnej regulacji. Nowością w ofercie MACO jest sworzeń Multi Matic i.S. IQ w standardzie, który dzięki inteligentnej samoczynnej regulacji zapewnia trwałe utrzymanie prawidłowego położenia. – To czop, który sam dopasowuje docisk skrzydła. Innymi słowy – okno zachowuje szczelność nawet wtedy, gdy budynek „siada” albo zmienia się temperatura – mówi Grzegorz Bułat.
Coraz większą popularność zdobywają także okucia z ukrytymi zawiasami. Nie wszystkie systemy w standardzie oferują tę opcję, jednak większość wiodących producentów ma ją w ofercie. To przykładowo Roto NX | C od Roto, Maco Multi Power od MACO oraz Titan axxent 24 + od Siegienii. Zaletą takich rozwiązań oprócz względów estetycznych jest przede wszystkim poprawa szczelności. Dzięki ciągłości uszczelki niwelujemy mostki termiczne. Dla użytkownika na co dzień liczą się nie tylko szczelność, ale też wybór poziomu wentylacji pomieszczenia. Tu również producenci oferują wiele.
Marka Siegienia, aby zapewnić wygodną wentylację pomieszczeń, oferuje nawiewniki okienne albo rozwórkę zima/lato, dzięki której dopasujemy szerokość uchyłu okna do pory roku i w ten sposób zapobiegamy niepotrzebnym stratom energii, a wymiana powietrza jest optymalna. Winkhaus opracował system okuć okiennych do zdrowego i energooszczędnego wietrzenia. ActivPilot Comfort ma oprócz funkcji uchyłu i pełnego otwarcia dodatkową funkcję wietrzenia przez ok. 6-milimetrową szczelinę na całym obwodzie skrzydła. Gdy klamkę przekręcamy do pozycji poziomej, uchylamy okno. Obrót klamki o kolejne 90° w górę spowoduje odsunięcie skrzydła od ramy o 6 mm. Jeśli teraz obrócimy klamkę do pozycji poziomej, nastąpi pełne otwarcie skrzydła. Aby okno zamknąć, przekręcamy klamkę w dół do pozycji wyjściowej. Okna z tym okuciem charakteryzuje również podwyższona odporność na włamanie, zarówno w pozycji zamkniętej, jak i podczas wietrzenia. Umiejscowione z każdej strony okna stalowe zaczepy w znacznym stopniu utrudniają wyważenie skrzydła z ościeżnicy. Z zewnątrz trudno zorientować się, że okno nie jest zwyczajnie zamknięte, ponieważ skierowaną pionowo klamkę zasłania ramiak. Dzięki temu można wietrzyć mieszkanie, także będąc poza domem.
Liczy się bezpieczeństwo
O odporności okna na włamanie decydują głównie zaczepy antywyważeniowe oraz kształt rolek ryglujących. Producenci stosują różne rozwiązania, od stalowych zaczepów o odpowiednim przekroju po charakterystyczne, ośmiokątne rolki, jak w systemach Winkhausa. – Połączenie czopa grzybkowego z zaczepem na ramie tworzy trudne do sforsowania zabezpieczenie. Takie połączenia często są certyfikowane, określają je klasy przeciwwłamaniowości okuć: RC1, RC2, a obecnie nawet RC3 – mówi Grzegorz Bułat.
Im więcej punktów ryglowania i im solidniejsza konstrukcja zaczepów, tym trudniej sforsować skrzydło. Dobre okucia pozwalają, często niewielkim kosztem, podnieść poziom bezpieczeństwa do klasy RC2, co jest szczególnie istotne w domach jednorodzinnych i mieszkaniach na parterze.
Z myślą o większym bezpieczeństwie Siegienia oferuje ograniczniki otwarcia. W wariancie bezpiecznym oraz komfort, ograniczają szerokość otwarcia okna do ok. 90 mm i stanowią barierę dla dzieci lub innych osób nieuprawnionych. Z kolei Titan ogranicznik otwarcia 90° umożliwia otwarcie skrzydła pod kątem 90° i jednocześnie zabezpiecza je przed uderzaniem o wnękę okienną lub elementy wyposażenia. Dzięki temu okna dłużej działają bez zarzutu i zmniejszają się koszty konserwacji. Ponadto zablokowanie skrzydła w położeniu końcowym zapobiega jego niekontrolowanemu zamknięciu podczas wietrzenia i w razie przeciągu.
Uzupełnieniem ochrony przeciwwłamaniowej mogą być także czujniki pozycji okna. Te oferowane przez markę Siegienia są magnetyczne lub radiowe i za pomocą aplikacji czy centrali sterującej informują, w jakiej pozycji znajduje się okno, a po włączeniu w system alarmowy mogą wysyłać powiadomienia o próbie włamania. W ofercie Winkhausa znajdziemy okucie z czujnikami magnetycznymi, które przeznaczone są do systemów sygnalizujących włamania klasy B według VdS. Ponadto mogą być wykorzystywane do sterowania ogrzewaniem, wyciągami kuchennymi lub innymi funkcjami, które zależą od pozycji okna. Technologia RFID jest kamieniem milowym w monitoringu okien. Transponder zamontowany na skrzydle komunikuje się specjalnym kodem z czujnikiem zamknięcia znajdującym się na ościeżnicy. Po pomyślnej identyfikacji przesyła informację do systemu alarmowego.
Wygoda, która wkracza do domów
Automatyczne siłowniki do okien, jeszcze kilka lat temu stosowane głównie w budynkach użyteczności publicznej, coraz częściej trafiają do domów jednorodzinnych. Napędy, takie jak systemy AXA Remote, pozwalają sterować oknami pilotem, przełącznikiem, a nawet aplikacją. Sprawdzają się szczególnie przy oknach wysoko położonych, w nowoczesnych wnętrzach z dużymi przeszkleniami, w domach inteligentnych, ale również u osób starszych lub o ograniczonej mobilności.
Automatyka nie tylko podnosi komfort. Umożliwia też bardziej efektywną wentylację, bo okno może automatycznie uchylić się na kilka minut dziennie, a potem samo się domknąć. Aumüller w ofercie ma siłowniki do automatycznego otwierania okien, takie jak Chain Drive KS czy Linear Drive L. Napędy KS (np. KS4, KS8) to kompaktowe napędy łańcuchowe do okien dachowych uchylnych z funkcjami Smart (M-COM-Click, siła do 800-1500 N), podczas gdy L (np. L-Line) to napędy liniowe, idealne do większych okien fasadowych i drzwi, umożliwiające montaż z ukrytą elektroniką, co zapewnia cichą pracę wentylacji naturalnej i oddymiania.
Automatykę wprowadzają również producenci okuć. Winkhaus oferuje okucie w wersji activPilot Comfort PADM wyposażone w napęd elektryczny, które umożliwia automatyczne otwieranie i zamykanie okna. Czas i częstotliwość wietrzenia programuje się za pomocą panelu dotykowego. Do sterowania wietrzeniem można też użyć pilota. Rozwiązanie to jest przystosowane do integracji z systemami inteligentnego domu. Napęd elektryczny do okien proponuje także Roto. Ukryty, zintegrowany z obwodem okucia elektryczny napęd uchylająco-ryglujący Roto E-Tec Drive umożliwia automatyczne uchylanie i ryglowanie okien przy pomocy czujników, włącznika czasowego albo systemów inteligentnego domu. W każdej chwili jednak możliwe jest manualne otwarcie okna klamką. To kolejny obszar, w którym systemy okuć okiennych realnie podnoszą komfort użytkowania.
Detal, który robi różnicę
Klamka to jedyny element okucia, który użytkownik widzi i dotyka codziennie. Ona też może diametralnie zmienić komfort obsługi okna. Warto wybierać modele stabilne, dobrze wykonane, najlepiej z metalowym rdzeniem i pewnym mocowaniem. Firmy takie jak Medos oferują bardzo szeroki wybór klamek – od prostych modeli ekonomicznych po solidne wersje aluminiowe z kluczem. Te stosowane na przykład w pokojach dziecięcych pozwalają zablokować możliwość otwarcia okna i chronią najmłodszych domowników przed potencjalnym zagrożeniem.
Zabezpieczeń oczywiście może być więcej, czy to w formie dodatkowego przycisku, czy z wbudowanym mechanizmem samoblokującym zapobiegającym niepożądanemu przesunięciu okucia od zewnątrz. Klamka może także zawierać mechanizmy, które ułatwią obsługę na przykład osobom starszym. Ten detal nie tylko wpływa na funkcjonalność okucia, ale często staje się też atrakcyjnym dodatkiem dla całego okna. Znajdziemy wiele atrakcyjnych kształtów z ogromnym wachlarzem możliwości wykończenia, przykładowo klamki greenteQ – seria 22, od VBH. To cała linia nowoczesnych produktów, które łączą w sobie ciekawe wzornictwo z wysoką jakością i precyzją wykonania.
Dobór systemów okuć okiennych warto więc traktować równie poważnie jak wybór profilu czy pakietu szybowego, bo to one „spinają” komfort, szczelność i bezpieczeństwo w codziennym użytkowaniu.