Praca w fabryce stolarki wiąże się z wieloma zagrożeniami. Nie wszystkie można całkowicie wyeliminować, ale ich skutki pomagają ograniczyć odpowiednio dobrane środki ochrony osobistej. W przepisach są one określane jako środki ochrony indywidualnej. Jakie wyposażenie powinien stosować pracownik produkcji?
Produkcja okien zarówno z PCW, aluminium, jak i drewna wiąże się z licznymi zagrożeniami. Oprócz tych, które są wynikiem obecności licznych maszyn oraz środków transportu wewnętrznego jest też wiele innych. Należą do nich m.in. duży hałas, pył i opiłki powstające podczas obróbki profili, ale też opary środków chemicznych oraz obecność szkła mogącego łatwo ulec uszkodzeniu. Odpowiednio dobrane środki ochrony osobistej pozwalają ograniczyć skutki tych zagrożeń.
Jakie więc środki ochrony indywidualnej (ŚOI) musi zapewnić pracownikom pracodawca, na którym spoczywa obowiązek zarówno ich nieodpłatnego dostarczenia, jak i wymiany po zużyciu? Przede wszystkim muszą mieć oznakowanie CE i spełniać wymagania odpowiednich norm.
Obowiązujące przepisy uwzględniają zarówno poszczególne zagrożenia, jak i środki ochrony osobistej służące minimalizowaniu ich skutków. Wyróżnia się kilka grup produktów służących ochronie:
- oczu i twarzy;
- dróg oddechowych;
- słuchu;
- rąk i skóry;
- stóp.
Środki ochrony osobistej oczu i twarzy
Do ochrony oczu służą przede wszystkim gogle oraz okulary. Wymagane są podczas cięcia profili, wiercenia, frezowania oraz obróbki szkła, aby chronić przed odłamkami i pyłem. Skuteczniejszą ochronę zapewniają gogle, ponieważ szczelnie przylegają do twarzy.
W tej grupie środków ochrony osobistej są także osłony, które zabezpieczają oczy i całą twarz przed odpryskami, chemikaliami oraz wysoką temperaturą. Dostępne są przyłbice, które mogą być stosowane samodzielnie lub w połączeniu z kaskiem ochronnym.
Pełne osłony są produkowane z poliwęglanu i chronią przed opiłkami metalu czy odpryskami tworzywa bądź drewna, ale też przed rozbryzgami substancji chemicznych. Przed mechanicznym uszkodzeniem twarzy chronią z kolei osłony siatkowe, które jednocześnie nie zmniejszają dostępu powietrza. W przypadku spawania profili przed promieniowaniem cieplnym oraz opiłkami chronią z kolei tarcze i przyłbice spawalnicze. Ponadto są osłony montowane na stałe do hełmów. Ich dobór zależy od rodzaju wykonywanej pracy i związanego z tym zagrożenia. Osłony są zamontowane na stałe, ale w sposób umożliwiających ich podniesienie bez zdejmowania hełmu.
Ochrona dróg oddechowych
Przy cięciu i szlifowaniu profili z PCW, drewna czy aluminium powstają pył oraz drobne odłamki materiału. W takich warunkach niezbędne są środki ochrony osobistej zabezpieczające drogi oddechowe. Mechanicznie przed pyłem zabezpieczają półmaski filtrujące oznaczone symbolem FFP (ang. Filtering Face Piece). Przy produkcji stolarki znajdują zastosowanie półmaski FFP2 oraz FFP3 chroniące przed cząstkami stałymi oraz aerozolami, różniące się efektywnością filtracji. Ten parametr jest podawany w odniesieniu do cząstek zanieczyszczeń o wielkości min. 0,3 mikrona. W przypadku pierwszego typu produktów skuteczność wynosi ok. 94 proc., natomiast w przypadku drugiego – 99 proc. i jest to najwyższy poziom ochrony. Taki filtr zatrzymuje nawet pył azbestowy.
Półmaski dostępne są w kilku wersjach oznaczonych literami: NR – półmaska jednorazowego użytku, przeznaczona do noszenia przez maksymalnie 8 godzin, R – półmaska wielokrotnego użytku do noszenia do 48 godzin. Półmaska musi mieć zawór wydechowy, który ogranicza zawilgocenie jej od wewnątrz. Jest to bardzo ważne, ponieważ wilgoć jest przyczyną namnażania się wirusów oraz bakterii i sprawia, że produkt należy wyrzucić. Wspomniane znaczenia muszą znajdować się na produkcie razem z symbolem CE oznaczającym, że został on poddany procedurze oceny zgodności i gwarantuje spełnienie wymagań techniczno-prawnych. W tym przypadku chodzi o spełnienie wymagań normy PN-EN 149+A1:2010 Sprzęt ochrony układu oddechowego. Półmaski filtrujące do ochrony przed cząstkami. Wymagania, badanie, znakowanie.
Z kolei przed niebezpiecznymi oparami chronią maski z pochłaniaczami. Są one stosowane w przypadku pracy z klejami, uszczelniaczami lub przy obróbce chemicznej.
Ochrona słuchu w hali produkcyjnej
W zakładach produkujących stolarkę i wykorzystujących do tego maszyny hałas stanowi jedno z poważniejszych zagrożeń zdrowia pracowników. Długotrwałe narażenie na bardzo głośne dźwięki może prowadzić do uszkodzenia słuchu, a w skrajnych przypadkach do jego całkowitej utraty. Dlatego ważną grupę środków ochrony osobistej stanowią zatyczki i nauszniki ochronne. W halach produkcyjnych, gdzie poziom hałasu nie jest zbyt duży, wystarczy użycie zatyczek do uszu jedno- lub wielorazowych. Operatorzy maszyn często używają nauszników ochronnych (ochronniki słuchu), które chronią bardziej skutecznie, ponieważ osłaniają całkowicie uszy.
Pracodawca musi zapewnić je pracownikom, jeśli natężenie hałasu w pomieszczeniu osiąga 80 dB(A). W przypadku hałasu wynoszącego 85 dB(A) stosowanie tych produktów jest obowiązkowe. Należy też pamiętać, że niewiele wyższa jest maksymalna dopuszczalna wartość natężenia hałasu mierzona po uwzględnieniu tłumienia przez ochronniki – wynosi 87 dB(A).
W przypadku tych produktów zastosowanie znajduje norma PN-EN 352-1:2021-04 Ochronniki słuchu. Wymagania ogólne, a dokładniej część 1: Nauszniki przeciwhałasowe oraz część 3: Nauszniki przeciwhałasowe przymocowane do środków ochrony głowy i/lub twarzy.
Nausznik składa się z dwóch czasz tłumiących wypełnionych pianką ze sztucznego tworzywa lub cieczą. Ruchome połączenie czasz ze sprężyną dociskową umożliwia regulowanie i dopasowanie nausznika do kształtu głowy. Nauszniki przeciwhałasowe występują także w wersji, gdzie każda czasza tłumiąca jest zamocowana osobno do skorupy hełmu. W przeciwieństwie do zatyczek nie tłumią dźwięków całkowicie, umożliwiając użytkownikowi zachowanie kontaktu z otoczeniem.
7,7 tyle wynosi liczba poszkodowanych w naszej branży na 1 tys. zatrudnionych.
Rękawice ochronne do pracy ze szkłem i profilami
Przy ręcznym przenoszeniu komponentów stolarki, takich jak chociażby szyby zespolone czy elementy okuć o ostrych krawędziach, używa się rękawic ochronnych odpornych na przecięcie. Z kolei podczas prac związanych z montażem konieczne są powlekane rękawice, tzw. robocze. Zabezpieczają one tylko przed zabrudzeniem się substancjami nieszkodliwymi dla zdrowia. Natomiast rękawice ochronne chronią dłonie i przedramiona pracownika przed jednym lub kilkoma zagrożeniami występującymi na stanowisku pracy.
Produkty dostępne na rynkach europejskich powinny być zgodne z serią norm PN-EN ISO 21420:2020-09 Rękawice ochronne. Wymagania ogólne i metody badań. Dokument ten nie dotyczy jednak właściwości ochronnych rękawic, dlatego producenci takich wyrobów muszą posiłkować się odpowiednimi normami przedmiotowymi. Jeśli chodzi o procesy związane z produkcją stolarki, najszersze zastosowanie znajduje norma PN-EN 388+A1:2019-01 Rękawice chroniące przed zagrożeniami mechanicznymi. Opisano w niej wymagania odnośnie do rękawic chroniących przed zagrożeniami mechanicznymi wskutek ścierania, przecięcia ostrzem, rozdzierania, przekłucia oraz uderzenia.
Przydatna jest także norma PN-EN ISO 13997:2025-04 Odzież ochronna. Właściwości mechaniczne. Wyznaczanie odporności na przecięcie ostrymi przedmiotami. W dokumencie opisane jest badanie określające odporność odzieży (w tym rękawic) na przecięcie ostrymi krawędziami, takimi jak ostrza noży i narzędzi, blachy, wióry czy szkło. Innym dokumentem jest norma PN-EN 12477:2005/A1:2007 Rękawice ochronne dla spawaczy, określająca wymagania co rękawic używanych przy ręcznym spawaniu oraz cięciu metalu.
Oznaczenia rękawic
Rękawice ochronne muszą zawierać oznaczenia informujące o odporności na dany czynnik. I tak odporność na ścieranie jest opisana cyframi od 1 do 4, na przecięcie ostrzem – od 1 do 5, na rozdzieranie – od 1 do 4, a na przebicie – również od 1 do 4. W każdym przypadku im wyższa cyfra, tym większa odporność wyrobu. Oprócz tego opcjonalnie może znaleźć się litera „P” oznaczająca odporność rękawicy na uderzenie.
Hełmy ochronne na stanowiskach produkcyjnych
Hełmy ochronne mają na celu zmniejszenie ryzyka urazów głowy spowodowanych uderzeniami, a tym samym mogą złagodzić skutki uboczne. Zapewniają pracownikom ochronę przed spadającymi przedmiotami, uderzeniami oraz innymi zagrożeniami mechanicznymi. Hełm zbudowany jest z twardej skorupy – dostępnych jest kilka rodzajów tworzywa, w tym polietylenu o wysokiej gęstości (HDPE) lub bardzo odpornego udarowo tworzywa ABS. Wewnątrz znajduje się tzw. koszyk odpowiadający za amortyzację wstrząsów, wykonany z elastycznego tworzywa, jak polietylen niskiej gęstości (LDPE) lub wytrzymałe taśmy tekstylne czy poliamidowe. Na wysokości czoła znajduje się opaska (tzw. potnik) z polietylenu pokrytego higroskopijnym materiałem tekstylnym lub skórą.
Wyroby te muszą spełniać wymagania normy PN-EN 397:2025-07 Przemysłowe hełmy ochronne. Dotyczy ona produktów przeznaczonych do ogólnego stosowania w przemyśle, czyli również w halach produkcyjnych i magazynach w fabrykach stolarki. Zawiera informacje dotyczące konstrukcji, skuteczności, metod badań i oznakowania. Do podstawowych wymagań normy należą: ochrona przed uderzeniami mechanicznymi, odporność na przebicia, ognioodporność oraz zalecenie, aby więźba była czteropunktowa.
Niektóre modele hełmów ochronnych można połączyć z ochroną słuchu, twarzy czy oczu.
Obuwie robocze jako środek ochrony osobistej
Wśród środków ochrony indywidualnej znajduje się również kilka rodzajów obuwia, które podobnie jak inne ŚOI jest opisane w normach. Należy do nich obuwie zawodowe, oznaczane literą „O” (ang. Occupational) i zgodne z PN-EN ISO 20347. Ponadto jest obuwie ochronne – z literą „P” (Protective; PN-EN ISO 20346), odporne na nacisk 10 kN i siłę 100 J oraz bezpieczne („S” – Safety, PN-EN ISO 20345, 15 kN, 200 J).
Dobór zależy od charakteru wykonywanej pracy, natomiast w zakładach wytwarzających stolarkę warto zwrócić szczególną uwagę na obuwie w klasach P i S. Zawiera ono tzw. podnosek – wzmocnienie umieszczone w przedniej części buta roboczego, które zadaniem jest zabezpieczenie palców pracownika przed skutkami uderzenia lub nacisku. Chroni więc np. przed zmiażdżeniem stopy w przypadku upadku szyby zespolonej lub ciężkiego profilu, a także przed przebiciem gwoździami. Podnosek może być wykonany z różnych materiałów w mniejszym lub większym stopniu odpornych na przebicie gwoździem. Taką samą ochronę zapewni wzmocnienie z blachy (P) oraz materiału kompozytowego (PL), natomiast mniejszą – z materiału innego niż metal (PS).
Według danych GUS za 2025 r. liczba wypadków przy pracy w Polsce utrzymała trend spadkowy, jednak w przemyśle nadal jest ich dużo. Najwięcej poszkodowanych odnotowano w przetwórstwie przemysłowym, do którego zgodnie z klasyfikacją PKD zalicza się również zakłady z naszej branży. Ryzyko wypadków jest tutaj wysokie – wskaźnik, czyli liczba poszkodowanych na 1 tys. zatrudnionych, wynosi 7,7. W 2025 r. w zakładach wytwarzających stolarkę miało miejsce 31,7 proc. wszystkich wypadków przy pracy, w wyniku czego poszkodowanych zostało 66 733 osób. Wśród zdarzeń, które spowodowały uraz, najwięcej było uderzeń w nieruchomy obiekt (28,9 proc.). Z kolei według Państwowej Inspekcji Pracy główną przyczyną wypadków było nieprawidłowe zachowanie pracownika (41,9 proc.). Raport GUS wskazuje też, że osobą poszkodowaną najczęściej jest mężczyzna (57,6 proc. ofiar) pracujący w przetwórstwie przemysłowym (31,7 proc.), zatrudniony jako operator maszyn (10 proc.).
RODZAJ PÓŁMASKI PRZED CZYM CHRONI SKUTECZNOŚĆ [%] FFP2 cząsteczki stałe/aerozole 94 FFP3 cząsteczki stałe/aerozole 99 maski z pochłaniaczami opary klejów, uszczelniaczy, obróbka chemiczna –
