7 stycznia 2026 r. prezydent podpisał ustawę, która wprowadza zmiany w zwolnieniach lekarskich (L4), ich kontroli oraz w orzecznictwie. Ponieważ narosło wiele przekłamań, Zakład Ubezpieczeń Społecznych opublikował komunikat wyjaśniający, co dokładnie się zmienia i od kiedy.
Ustawa i komunikat ZUS: skąd tyle kontrowersji?
7 stycznia 2026 roku prezydent podpisał ustawę, która wprowadza zmiany w przepisach dotyczących zwolnień lekarskich, ich kontroli oraz orzecznictwa w ZUS. W związku z powyższym pojawiło się mnóstwo przekłamań i spekulacji, dlatego ZUS w oficjalnym komunikacie (opublikowanym w styczniu 2026 r.) wyjaśnia, co zostanie zmienione w zakresie zwolnień lekarskich i kiedy one nastąpią.
Zwolnienia lekarskie – nowe kontrole ZUS i procedury odwoławcze
Najszybciej, bo po 14 dniach od ogłoszenia ustawy, weszły w życie zmiany dotyczące kontroli ZUS i procedur odwoławczych. Od 27.01.2026 r. ZUS zyskał uprawnienia do kontroli zwolnień lekarskich wystawianych z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny. Ma prawo żądać wyjaśnień i informacji na potrzeby kontroli zaświadczenia lekarskiego.
Ważna zmiana dotyczy też lekarzy wystawiających zwolnienia: ZUS może przekazać dokumentację do samorządu lekarskiego, jeżeli stwierdzi nieprawidłowości w wystawianych e-ZLA (ZLA).
Ponadto zmieniono procedurę odwoławczą w sprawach o cofnięcie lekarzowi upoważnienia do wystawiania zwolnień: od teraz lekarz składa wniosek o ponowne rozpatrzenie do Prezesa ZUS zamiast do Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Uprawnienia kontrolerów i doprecyzowanie zasad „co wolno na L4”
Kolejny kluczowy termin to 13.04.2026 r. (3 miesiące po ogłoszeniu ustawy). Od tego dnia kontrolerzy zyskają uprawnienia, które wzbudzają największe kontrowersje: będą mogli m.in. legitymować osobę kontrolowaną w celu ustalenia tożsamości, wchodzić do miejsca przeprowadzania kontroli, zbierać informacje od osoby kontrolowanej, jej płatnika składek oraz lekarza leczącego.
Najbardziej konkretna zmiana: definicja pracy zarobkowej i aktywności niezgodnej z celem zwolnienia
Najbardziej konkretna zmiana dotyczy definicji pracy zarobkowej i aktywności niezgodnej z celem zwolnienia lekarskiego. Zostały one wyjaśnione w komunikacie ZUS, co jest istotne, ponieważ to właśnie ta instytucja będzie weryfikować zwolnienia. Do tej pory przepisy mówiły, że tracisz zasiłek, jeśli „wykonujesz pracę zarobkową” lub „wykorzystujesz zwolnienie w sposób niezgodny z jego celem”.
Według wyjaśnień ZUS:
Praca zarobkowa to „każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania, z wyłączeniem czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności”, np. podpisanie ważnego dokumentu.
Aktywność niezgodna z celem zwolnienia oznacza „wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję, z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności”, np. wyjście do sklepu po bieżące zakupy spożywcze. Wszystko zależy od kontekstu i charakteru choroby.
Zmiany w orzecznictwie ZUS
Ustawa wprowadza też zmiany w orzecznictwie ZUS. Do tej pory orzeczenia wydawali wyłącznie lekarze orzecznicy, a od 13.04.2026 r. dołączą do nich:
- fizjoterapeuci – w sprawach rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej ZUS,
- pielęgniarki i pielęgniarze – w sprawach niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Wymagane są jednak określone kwalifikacje, m.in. tytuł specjalisty w dziedzinie fizjoterapii lub pielęgniarstwa.
Zmienią się też wymagania wobec samych lekarzy orzeczników: orzeczenia będą mogli wydawać nie tylko lekarze z tytułem specjalisty, ale również lekarze odbywający specjalizację lub mający co najmniej pięcioletnie doświadczenie w zawodzie.
Praca w jednym miejscu mimo L4 z drugiego tytułu
Najbardziej rewolucyjna zmiana wchodzi od 01.01.2027 r. i dotyczy możliwości pracy w jednym miejscu przy jednoczesnym zwolnieniu lekarskim w drugim miejscu pracy.
Obecnie, jeśli podlegasz ubezpieczeniom społecznym z kilku tytułów (np. masz etat i jednocześnie pracujesz na zleceniu), to w razie choroby lekarz wystawia zwolnienia lekarskie na każdy z tych tytułów. Jak już jesteś chory – to jesteś chory „wszędzie” i nie możesz wykonywać żadnej pracy.
To zmieni się od 01.01.2027 r. Lekarz, na twoje żądanie, będzie mógł nie wystawić zwolnienia z określonego tytułu, jeśli praca zarobkowa w jednym z tych miejsc będzie mogła być wykonywana ze względu na rodzaj tej pracy.
Na przykład będąc nauczycielem nie możesz prowadzić lekcji mając chore gardło, ale jeśli dorabiasz po godzinach, np. jako grafik komputerowy, nic nie stoi na przeszkodzie, żebyś wykonywał zlecenie graficzne (o ile nie wpływa to negatywnie na leczenie).
Orzeczenia zdalne i tryb rozpatrywania sprzeciwów
Od 1 stycznia 2027 roku badania orzecznicze będzie można przeprowadzić zdalnie – z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych. Orzeczenia będą wydawane w formie dokumentu elektronicznego i doręczane online. Jeśli ktoś nie ma możliwości odebrania dokumentu elektronicznie – dostanie wydruk.
Od 2027 roku sprzeciwy i zarzuty będą rozpatrywane przez jednego lekarza orzecznika. Dopiero w sprawach szczególnie skomplikowanych możliwe będzie skierowanie sprawy do trzech lekarzy orzekających łącznie.
Podstawa prawna
Wszystkie przepisy są ujęte w Ustawie z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (DzU. z 2026 r., poz. 26).
Zobacz również
Zaświadczenie o przychodach emerytów i rencistów
Zaświadczenie o przychodach emerytów i rencistów 2026:. Sprawdź, kto składa dokumenty do ZUS, jakie są terminy i progi.
Zmiana składki zdrowotnej w 2026 roku
Składka zdrowotna 2026: stawki dla etatu, zlecenia i firm. Poznaj minimalną składkę od lutego 2026 oraz progi ryczałtu.
IWA – co to jest i kogo dotyczy?
Jeśli jako pracodawca opłacasz składkę wypadkową, na początku roku możesz mieć obowiązek złożenia do ZUS informacji IWA.